ប្រាសាទបាយ័ន
ប្រាសាទបាយ័ន ស្ថិតនៅចំកណ្តាល នៃក្រុងអង្គរធំ។ ប្រាសាទនេះ កសាងនៅ ចុងគ្រិស្ត សតវត្សរ៍ទី ១២ និងដើម គ្រិស្តសតវត្សរ៍ទី ១៣ ដោយព្រះបាទ ជយវរ្ម័ន ទី ៧។ ប្រាសាទនេះមាន តួប៉មនីមួយៗ មានមុខបួន ដែលមានកំពូល ៤៩ និងកំពូលក្លោងទ្វារចូល ៥ ទៀត សរុបទាំងអស់ ៥៤ កំពូល ដែលតំណាងឲ្យ ខេត្តក្រុងខ្មែរ ទាំង ៥៤ នៅសម័យកាលនោះ។ មានអ្នកប្រាជ្ញ មួយចំនួន បានគិតថា មុខទាំង ៤ នោះតំណាង ឲ្យព្រះពោធិសត្វ លោកេស្វរៈ អ្នកខ្លះទៀត គិតថា ជារូបតំណាងព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័ន ទី ៧។ ប្រាសាទបាយ័នមាន ប្លង់បីជាន់។ ជាន់ទី ១ និងទី ២ មានថែវដែលមាន ចម្លាក់ដ៏ល្អ។ ប្រាង្គនៅ កណ្តាល ១៦ និងស្ថិត នៅជាន់ទី ៣ មានរាងកាកបាទ។ សំណង់ប្រាសាទបាយ័ន មានលក្ខណៈ ស្មុគស្មាញ ទាំងថែវ ផ្លូវដើរ និងជណ្តើរ។ ក្រៅពីទឹកមុខញញឹមនៃរូបបាយ័ន ប្រាសាទនេះ មានចម្លាក់ដ៏ល្អប្រណីត ដែលរៀបរាប់ពី រឿងទេវកថា នៅថែវខាងក្នុង និងខាងក្រៅ រៀបរាប់ពី ជីវភាពរស់នៅរបស់ ប្រជាជននៅ សម័យអង្គរ មានទាំងផ្សារ ការនេសាទ ពិធីបុណ្យ ល្បែងប្រដាល់ ជល់មាន់ ។ល។ និងថែមទាំងមានការ រៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិ សាស្រ្ត ចម្បាំង និងព្យុហយាត្រា ជាដើម។ ចម្លាក់នោះឆ្លាក់ បានជ្រៅជាងនៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត តែមានលក្ខណៈសាមញ្ញ។ ទិដ្ឋភាពនៃចម្លាក់ បង្ហាញដោយ ផ្ទាំងតាមជួរ ពីរឬបីជួរ។
ដកស្រង់ចេញពី៖http://km.wikipedia.org/
ប្រវត្តិនៃឈ្មោះបាយ័ន
ពាក្យថាបាយ័ន អ្នកគ្រូ ពៅ សាវរស បានលើកពីគំនិតរបស់លោក ប្វាស្សឺលីយ៉េរ៍ (Boisselier) ដែលបានកំណត់លើឫសនៃពាក្យនេះ ដោយបានលើកឡើងថា បាយ័ន ជាស្នាដៃរបស់ ព្រះបាទជយវរ្ម័ន ទី ៧ ដែលបាន កសាងនៅ ក្នុងប្លង់ខុសគេ មានរាងមូល ដែលរំលឹក ដល់យន្ត្រ។ គំនិតខាងលើនេះមិនអាច យកជាការបានទេ ហើយអ្នកគ្រូ ពៅ សាវរស បានបន្ថែមទៅ គំនិតរបស់លោក សេដែស (Cœdès) ដែលបានឲ្យ យោបល់ប្រៀបធៀប នៃពាក្យបាយ័ន ជាមួយ វជយន្ត ដែលនិយាយនៅក្នុងសិលាចារឹក។ វជយន្ត គឺជាវាំង របស់ព្រះឥន្ទ បើតាមអត្ថបទ ល្បើកអង្គរវត្ត ដែលបាន សរសេរឡើង នៅ ក្នុងសម័យ កណ្តាល គឺព្រះឥន្ទ បានឲ្យព្រះពិស្ណុការ (វិឝ្វកម៌ន៑) ចុះមកឋានកណ្តាល ដើម្បីកសាង ប្រាសាទ ឲ្យព្រះកេតុមាលា ដែលរំលឹក ដល់វាំងរបស់ ព្រះអង្គ ក្នុងគំនិតខ្មែរ គឺពេជយន្តរត្ន ឬ ទេវជយន្ត។ ឈ្មោះមកពី ការធ្វើឡើងវិញ ជាច្រើន និងការ បង្ហាញពីការធ្វើឲ្យដូចទៅនឹងស្នាដៃ នៅលើផែនដីរបស់វិឝ្វកម៌ន៑។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅតំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ត្រង់ទំព័រ ១២០ ដោយលោក កែវ ភួង
ព្រះពុទ្ធរាជនៅប្រាសាទបាយ័ន
គេបានប្រទះឃើញចម្លាក់ព្រះពុទ្ធអង្គប្រក់នាគ ស្ថិតនៅក្នុងឥរិយាបថសមាធិ នៅបាតអណ្តូង ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលប្រាសាទបាយ័ន កាលពីឆ្នាំ ១៩៣២ ។ ចម្លាក់ព្រះពុទ្ធអង្គនេះ បង្អាញឲ្យយើងដឹងនូវផ្នត់គំនិតនយោបាយនាសម័យព្រះបាទជយវរ្ម័នទី ៧ កាលពីចុងគ្រិស្តសតវត្សរ៍ទី១២ ដើមគ្រិស្តសតវត្សរ៍ទី ១៣ ។ បណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ អ្នកឯកទេសខាងវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្រ្ត បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា ក្រៅពីការបង្ហាញនូវផ្នត់គំនិតនយោបាយរបស់ ព្រះបាទជយវរ្ម័ន ទី ៧ នាសតវត្សរ៍នោះ ចម្លាក់ថ្មបុរាណនេះនៅមានសារៈសំខាន់មួយទៀត គឺបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរពីលទ្ធិទេវរាជមកលទ្ធិពុទ្ធរាជក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជយវរ្ម័ន ទី ៧ ។ ពីព្រោះថា បល្ល័ង្ក ឬព្រះអាទិទេពខាងព្រហ្មញ្ញសាសនា ត្រូវបានជំនួសដោយព្រះបដិមាតំណាងឲ្យព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គ ឬព្រះអវលោកេស្វរៈទៅវិញ ដូចករណីចម្លាក់ព្រះពុទ្ធអង្គខាងលើនេះ ជាដើម ។ លោកបណ្ឌិតបានបន្តឲ្យដឹងថា ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសាសនាខាងលើនេះ អាចគូសបញ្ជាក់តាមរយៈព្រះភក្រ្តរបស់ព្រះអង្គ ដែលតំណាងឲ្យព្រះរូបរបស់ព្រះមហាវីរក្សត្រ គឺព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ទី ៧ តែម្តង នេះជាចំណុចយ៉ាងសំខាន់បំផុត ។ តាមការស្រាវជ្រាវខាងបុរាណវិទ្យា និង ខាងសិលាចារឹក លោកសាស្រ្តាចារ្យបានឲ្យដឹងថា ការដែលគេឆ្លាក់ព្រះរូបព្រះមហាក្សក្រោមរូបភាពរបស់ព្រះពុទ្ធ ឬគេថ្វាយព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រទៅជាព្រះពុទ្ធរូប គឺជាប្រពៃណីទូទៅក្នុងសង្គមខែ្មរបុរាណ ។ លោក ត្រាណេ បានបញ្ជាក់ឲ្យដឹងថា កត្តាទាំងនេះហើយដែលបង្ហាញឲ្យយើងដឹងថា ព្រះពុទ្ធអង្គនៃប្រាសាទបាយ័ន ដែលសព្វថៃ្ង គេបានយកទៅទុកនៅក្នុងអគារកែ្បរ លានព្រះគម្លង់ ពិតជាតំណាងឲ្យព្រះពុទ្ធរាជ ជំនួសឲ្យទេវរាជយ៉ាងប្រាកដមែន។ ចំពោះចលនាបន្លាស់ប្រព័ន្ធគំនិតពីទេវរាជ មកពុទ្ធរាជ បានទទួលការគាំទ្រពីអ្នកប្រាជ្ញធំៗ ដូចជា ហ្គ្រោស៍លីយ៉េរ៍ និង សេដែស ជាដើម ។ គួររំឭកថា ព្រះពុទ្ធដ៏ធំរបស់យើង ត្រូវបានគេជួលជុលឡើងវិញ ព្រោះត្រូវបានគេកមេ្ទចជាច្រើនចំណែក ហើយទម្លាក់ចោលក្នុងបាតអណ្តូង ក្រោយពីប្រតិកម្មសិវនិយមចំពោះលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនា ក្រោយពី ព្រះបាទជយវរ្ម័ន ទី ៧ បានសោយទិវង្គតទៅនោះ ។
អត្ថបទដកស្រង់ពីកាសែតរស្មីកម្ពុជា
ចម្លាក់ត្រីប្រាសាទបាយ័ន្តនិងអង្គរវត្ត
ចម្លាក់ក្រឡោតទាប នៅលើជញ្ជាំង រោងំខាងកើត ស្លាបខាងត្បូង ប្រាសាទអង្គវត្ត បង្ហាញពីរឿង ទេវកថាមួយ បរិយាអំពី”ការកូរសមុទ្រទឹកដោះ”។ផ្ទាំងចម្លាក់នេះមាន បណ្តោយប្រវែង ៥០ មែត្រ ចែកជាបីផ្នែក ផ្នែកខាងលើ នៃផ្ទាំងចម្លាក់ បង្ហាញនូវពូកទេពអប្សរា កំពុងហោះរេរាំ នៅលើផ្ទៃ អាកាស។ ផ្នែកកណ្តាល បង្ហាញពសកម្មភាព កូរសមុទ្រទឹកដោះ ដោយពូកអាសូ និងទេវតា ដែល មានព្រះ នារាយណ៍ ជា អាជ្ញាកណ្តាល។ ពួកអាសូរដែលឈរ នៅផ្នែក ខាងក្រោម បង្ហាញពី ពពួក សត្វទឹក ជាច្រើនប្រភេទ ដែលមាន រូបរាងប្លែកៗ។ ក្នុងនោះ ត្រីខ្លះមាន រូបរាង ចម្លែកណាស់ ហើយ មិនដែលប្រទះឃើញ ក្នុងធម្មជាតិ ទៀតផង។ តាមរយៈដំណើររឿង ខាងលើ ការកូសមុទ្រ ទឹកដោះ ប្រព្រឹត្តទៅ អស់រយៈ ពេល១.០០០ឆ្នាំ ហើយលេចចេញ នូវបាតុភូត ផ្សេងៗជាច្រើន ដូចជា ពួកទេព អប្សរា ដំរីព្វរ៉ាវ័ន្ត សេះ ឧច្ច័យស្រព នាងលក្សី និងអ្វីៗ ជាច្រើនទៀត ។ចុងក្រោយ បង្អស់ គឺទឹកអម្រឹត ដែលជាទឹកមន្ត ពិសិដ្ឌសម្រាប់ ធ្វើអោយ ជីវិត លែងស្លាប់។ ក្រៅពីប្រាសាទ អង្គវត្ត ចម្លាក់ត្រី ក៍មានបង្ហាញ នៅលើ ជញ្ជាំង ប្រាសាទ ដទៃដែរ។ ប្រាសាទបាយ័ន ដែលសង់ ក្នុងរាជ្យ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័ន (ទី៧) នៅអំពីរឿងរ៉ាវ ប្រវត្តិសាស្រ្តទេវកថា និងជីវកថា ប្រចាំថ្ងៃរបស់ ប្រជាជន។ ចម្លាក់នៅ រោងទង ខាងត្បូង ស្លាបខាង កើតនៃប្រាសាទនេះ បង្ហាញអំពីការ ប្រើប្រាស់ ឧបករណ៍ នេសាទ ដូចជាធ្មុកដៃ និងសំណាញ់ ។លើសពីនេះ ចម្លាក់ហាក់ដូចជា បង្ហាញ ពីផល់ ប្រយោជន៍ត្រី ក្នុងជីវភាព ប្រចាំថ្ងៃ របស់ប្រជាជន នាសម័យអង្គរ។ ម្យ៉ាងទៀត ចម្លាក់ទាំងនេះ មើល ទៅហាក់ ដូចជាត្រីកំពុង ហែលក្នុងទឹកតាម បែបធម្មជាតិ។ តាមរយៈ សារណាបញ្ចាប់ បរិញ្ញាប័ត្រ របស់ លោក ជ័យ ឈន (១៩៧៣) យើងអាច ស្គាល់ ឈ្មោះត្រី ខ្លះដែល ឆ្លាក់នៅលើ ជញ្ជាំង ប្រាសាទបាយ័ន វិភាគរក ប្រភេទពូជ ត្រីទាំអស់នេះទេ។ ដោយមានការ ជួយជ្រោមជ្រែង ពីរលោក ទូច សៀង តាណា អ្នកឯកទេស ត្រីប្រចាំ គណៈកម្មាធិការ ជាតិទន្លេ មេគង្គ និងអ្នកស្រី Barbara Albrecht យើងអាច បញ្ចាក់ អំពីអំបូរត្រី ឬជួនកាល ថែមទាំងអាច ស្គាល់ប្រភេទពូជ ត្រីដែលឆ្លាក់ នៅលើជញ្ជាំង រោងទងខាងត្បូង នៃប្រាសាទបាយ័ន និងរោងទង ខាងកើត នៃប្រាសាទ អង្គរវត្តទៀតផង ។ ក្នុងចំណោម ប្រភេទត្រី ចំនួន១៦ដែល ឆ្លាក់បង្ហា្ញញ នៅលើជញ្ជាំង នៃរោងទង ប្រាសាទអង្គវត្ត និងបាយ័ន យើងអាចវិភាគស្គាល់ ពូជត្រីចំនួន១៣ ការសង្កេត ពិនិត្យ ផ្ទាល់ លើចម្លាក់ នៃប្រាសាទ ទាំងពីនេះ យើងរាប់ ឃើញមាន ត្រីចំនួន ១.១៩៣។ ចំនូននេះ យើងរាប់ ចំពោះត្រី ដែលអាច មើលឃើញ ច្បាស់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពីនេះ មានត្រីជា ច្រើនទៀត ដែលយើងពុំមាន លទ្ធភាពវិភាគបាន ដោយហេតុថា ចម្លាក់ខ្លះ ឆ្លាក់មិនទាន់រូច ហើយផ្នែក ខ្លះពុកផុយ ដោយសារ ធម្មជាតិ និងការបំផ្លាញ ដោយទង្វើមនុស្ស។ ចម្លាក់ មច្ឆជាតិ មិនត្រឹមតែ ឆ្លាក់ទៅលើ ប្រាសាទទាំងពីរ ខាងលើទេ។ នៅលើជញ្ជាំង ស្រះស្រី(ឈ្មោះបុរាណគេហៅ “សិលាតដាក”) ដែលស្ថិតក្នុង បរិវេណព្រះ បរមរាជ្យវាំងអង្គរ និងជញ្ជាំង លានស្តេច គម្លង់ ចម្លាក់ ត្រីច្រើនដែរ។ តែនៅទីនេះ យើងសូមលើក យកតែ ចម្លាក់ត្រី នៅប្រាសាទ អង្គរវត្តនិងបាយ័ន មកសិក្សា តែប៉ុណ្ណោះ។ ចម្លាក់នៅ ប្រាសាទ អង្គវត្តមាន បង្ហាញអំបូរ ត្រីមាន ស្រកាច្រើន ។គេចាត់ទុកថា ប្រភេទត្រីមាន ស្រកា នេះប្រហែល ៧៨%នៃប្រភេទ ត្រីទាំងអស់ ។ក្រៅពីនោះ អំបូរត្រីស្លាត មាន៧%អំបូរត្រីរាស់ មាន៤%និងអំបូរត្រី ផ្ទូងមាន៤.៦។
អត្ថបទដកស្រង់ពី៖http://km.wikipedia.org/
ព័ត៌មានថ្មីៗដែលត្រូវបានផ្សាយ
-
នៅវេលាម៉ោង១០ និង ២០នាទី នាព្រឹកថ្ងៃទី ០១ ខែ តុលា ឆ្នាំ២០១៤ ព្រះរាជអាជ្ញាខេត្តសៀមរាប ដឹកនាំ ដោយលោក សំរឹទ្ធ សុខុន ព្រះរាជអាជ្ញារងសាលាដំ... -
ខេត្តសៀមរាបៈ ស្រះចិញ្ចឹម កូនត្រីឆ្ដោជា ច្រើនកន្លែង កំពុងដំនើរការ យ៉ាងរលូន នៅពាសពេញ ភូមិសាស្រ្ត តំបន់ទន្លេសាប នៃខេត្តសៀមរាប ដូចជាៈ តំប... -
កងរាជអាវុធហត្ថ ខេត្តសៀមរាប ដឹកនាំ សម្របសម្រួល ដោយ ព្រះរាជអាជ្ញារង សាលា ដំបូងខេត្ត បានធ្វើការឃាត់ បានរថយន្តដឹក ឈើប្រណិត ១គ្រឿង ម៉ាក ត... -
សៀមរាប៖ ផ្សារលើ ធំថ្មីរងការ ឆាបឆេះ ដោយ អគ្គីភ័យ ជាលើកទី៣ ហើយនៅ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ ដោយទទួល រងនូវការ គំរាមកំហែង ដោយចរន្ត អគ្គិសនី បណ្តាល ឲ្យឆេះខ... -
ជាយុទ្ធ សាស្រ្តមួយ ក្នុងចំណោម យុទ្ធសាស្ត្រ នានា ដែលបានកំណត់ នៅក្នុង គោល នយោ បាយជាតិ ស្តីពីការ អភិវឌ្ឍ យុវជន ក្នុងនោ... -
ខេត្តកណ្ដាល : គេសង្កេត ឃើញថា : នៅក្នុង ស្រុក កៀ នស្វាយ ភូមិរាំងដេក ឃុំគគីធំ គីជាភូម៌ មួយដែល មានប្រជា ពលរដ្ ឋរស់ នៅច្រើន ចាប់ពីរឆ្... -
ករណីដឹកជញ្ជួនឈើដោយខុសច្បាប់ ត្រូវបានកងកម្លាំងអាវុធហត្ថ បានបង្ក្រាបជា បន្ត បន្ទាប់ ជាក់ស្តែង នៅថ្ងៃទី០៤ ខែតុលា នៅ ចំណុច ស្នាក់ការ ៦៧២ ភូមិអូ... -
សៀមរាប ៖ សមត្ថកិច្ចបាន ឲ្យដឹងថា អ្នករាយសន្ទូច ពីរ នាក់ ត្រូវបាន ជនមិន ស្គាល់មុខ លូចបាញ់ ប្រហារ បណ្ដាលឲ្យ ទទួលរង របួស យ៉ាងធ្ងន់ធ្ង... -
ខេត្តក្រចេះ ៖ បច្ចុប្បន្ននេះ អ្នកកាសែតជាផ្ទាំងសុិប របស់ក្រុមឈ្មួញឈើ និងក្រុមមន្រ្តីដ៏មានអំណា ច ចង់បាញ់ សម្លាប់តាមតែអំពើចិត្ត ជា... -
ជនសង្ស័យ២នាក់ ក្នុងនោះមានអតីតយោធាខេត្តមណ្ឌលគិរី និងមន្រ្តីអាវុធហត្ថរាជធានីភ្នំពេញ ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ និងសកម្មភាពបាញ់សម្លាប់...
0 comments:
Post a Comment